Een korte geschiedenis van kop of munt
Een munt opgooien bestaat al minstens sinds het oude Rome, waar het „navia aut caput” („schip of hoofd”) heette; in het middeleeuwse Engeland heette hetzelfde spel „cross and pile”.
Laatst bijgewerkt:
Oud-Rome: navia aut caput
In het oude Rome gooiden mensen al munten op om iets te beslissen, en ze riepen daarbij „navia aut caput”, schip of hoofd. De naam past bij de munten van toen: aan de ene kant stond een schip, aan de andere kant het hoofd van de keizer. Het principe was hetzelfde als nu. Iemand kiest een kant, de munt vliegt en de uitkomst telt. Je ziet ook hoe oud het idee van een kop op de beeldzijde is. Ons kop of munt werkt precies zo, alleen is de andere kant nu naar de munt zelf genoemd en niet naar een afbeelding.
Middeleeuws Engeland: cross and pile
In het middeleeuwse Engeland heette een munt opgooien „cross and pile”. Cross staat voor het kruis op de ene kant van veel munten uit die tijd, pile voor de andere kant. Het spel ging net als nu: kant kiezen, munt opgooien, de bovenste kant beslist. Opvallend is de overeenkomst met ons eigen kruis of munt, waar de kant met het kruis ook zijn naam aan het spel gaf. Veel oude munten droegen zo'n kruis, dus het is logisch dat het in meer dan één taal opduikt. De namen veranderen mee met de munten, maar het spel is al eeuwen hetzelfde.
Beroemde worpen (Portland 1845, gebroeders Wright 1903)
Twee worpen uit de geschiedenis zijn extra bekend. In 1845 besliste een muntworp over de naam van een jonge stad in Oregon. Er werd best of 3 gegooid, Francis Pettygrove won, en daardoor heet de stad nu Portland. De munt zelf, de Portland Penny, bestaat nog steeds. In 1903 gooiden de gebroeders Wright een munt op om te bepalen wie als eerste hun gemotoriseerde vliegtuig mocht besturen. Wilbur won de toss op 14 december, maar de eerste gemotoriseerde vlucht lukte pas op 17 december, met Orville aan de stuurknuppel. Zo kan een simpele worp zomaar in de geschiedenisboeken belanden.
De toss in sport: speelhelft kiezen bij voetbal, slaan of werpen bij cricket
In de sport bepaalt de toss vooral wie mag kiezen. Bij voetbal gooit de scheidsrechter voor de aftrap een munt op, en het team dat de toss wint, kiest naar welk doel het in de eerste helft aanvalt. Het andere team neemt dan de aftrap. Bij cricket weegt de toss nog zwaarder: de aanvoerder die hem wint, beslist of zijn team eerst slaat of eerst werpt. Afhankelijk van het weer en het veld kan dat echt verschil maken. De toss geldt als eerlijk, omdat geen van beide teams de uitkomst kan sturen en ze allebei dezelfde kans hebben.
Loting bij gelijke stemmen
Bij gelijke stemmen wordt soms geloot, en een munt opgooien is daar de simpelste vorm van. Dat gebeurt bijvoorbeeld als twee kandidaten bij een verkiezing precies evenveel stemmen hebben en de regels voor dat geval een loting voorschrijven. Het idee erachter: als alle argumenten op tafel liggen, beslist het toeval en niet degene die het hardst praat. Ook in het dagelijks leven, bij de sportclub of in de klas, werkt dat prima, zolang vooraf vaststaat dat de uitkomst geldt. Een muntworp is snel, voor iedereen zichtbaar en geeft beide kanten precies 50% kans.
2023: het Amsterdamse megaexperiment
In 2023 publiceerde een team onder leiding van de Universiteit van Amsterdam het grootste experiment met kop of munt tot nu toe: 350.757 worpen, allemaal op video vastgelegd. Bij elke worp werd genoteerd met welke kant de munt begon en op welke kant hij landde. De uitkomst: in 50,8% van de gevallen landde de munt op zijn startkant, terwijl kop en munt over het geheel elk op 50,0% uitkwamen. Daarmee werd voor het eerst op grote schaal gemeten wat Diaconis en collega's in 2007 hadden voorspeld. Het onderzoek won in 2024 een Ig Nobelprijs.
FAQ
Waar komt kop of munt vandaan?
Een munt opgooien bestaat al minstens sinds het oude Rome, waar het „navia aut caput” heette, „schip of hoofd”, naar munten met een schip aan de ene en het hoofd van de keizer aan de andere kant. In het middeleeuwse Engeland heette het „cross and pile”. Bekend zijn de best-of-3-worp uit 1845 die de naam van Portland bepaalde en de toss van de gebroeders Wright in 1903.
Wie onderzocht 350.757 keer kop of munt?
Het onderzoek werd geleid door de Universiteit van Amsterdam, met František Bartoš als eerste auteur. Er werd 350.757 keer een munt opgegooid, telkens met de start- en eindkant genoteerd. De munt landde in 50,8% van de worpen op de kant waarmee hij begon, terwijl kop en munt over het geheel elk 50,0% scoorden. Het onderzoek won in 2024 een Ig Nobelprijs in de categorie waarschijnlijkheid.