Mặt sấp, mặt ngửa là mặt nào?
Không có quy định chung, nhưng trong bài tập Toán, mặt có Quốc huy thường gọi là mặt ngửa và mặt có số mệnh giá là mặt sấp; tiếng Anh gọi là heads và tails.
Cập nhật lần cuối:
Quy ước sấp ngửa trong sách giáo khoa
Trong bài tập Toán, mặt có số mệnh giá thường được quy ước là mặt sấp (S) và mặt có Quốc huy là mặt ngửa (N). Ví dụ, một bài tập với đồng xu 5.000 đồng ghi rõ: mặt xuất hiện số 5.000 là mặt sấp, mặt xuất hiện Quốc huy là mặt ngửa. Đây là quy ước trong đề bài để học sinh viết không gian mẫu cho gọn, không phải một định nghĩa chính thức. Khi làm bài, cứ theo đúng cách đề gọi; nếu đề không nói, bạn có thể tự quy ước, miễn là ghi rõ ngay từ đầu.
Heads là sấp hay ngửa? (US Mint: heads = mặt trước)
Theo Sở Đúc tiền Hoa Kỳ (US Mint), heads là mặt trước của đồng xu, còn tails là mặt sau. Nếu theo quy ước trong bài tập Toán ở Việt Nam, nơi mặt Quốc huy là mặt ngửa, thì heads thường tương ứng với ngửa và tails tương ứng với sấp. Tuy vậy, không có bảng đối chiếu chính thức nào giữa hai cách gọi. Khi gặp "heads or tails" trong bài tiếng Anh, cách dịch tự nhiên nhất là "sấp hay ngửa"; còn mặt nào là mặt nào thì nên hỏi lại người ra đề cho chắc.
Đồng xu nước ngoài
Với đồng xu nước ngoài, mặt trước thường có chân dung, quốc huy hoặc tên nước, còn mặt sau thường có mệnh giá, nhưng không phải đồng nào cũng vậy. Đồng xu Mỹ là ví dụ dễ nhận ra: theo US Mint, mặt trước là heads. Có những đồng xu in hình con vật, công trình hay hoa văn ở cả hai mặt, nên khi được bạn bè đi du lịch về tặng một đồng xu lạ, hãy nhìn kỹ hai mặt rồi thống nhất với nhau trước khi tung. Xác suất 50/50 và hiệu ứng cùng mặt vẫn như nhau với mọi đồng xu.
Cách gọi ở các nước khác
Mỗi nơi gọi trò tung đồng xu theo cách riêng, và phần lớn dựa vào hình in trên hai mặt. Tiếng Anh nói "heads or tails", nghĩa đen là đầu hay đuôi. Người La Mã cổ đại gọi là navia aut caput, nghĩa là "tàu hay đầu", theo hình con tàu và hình đầu người trên đồng xu thời ấy. Ở Anh thời trung cổ, trò này có tên "cross and pile". Tiếng Việt thì khác: "sấp hay ngửa" gọi theo tư thế của đồng xu khi rơi, úp xuống hay ngửa lên, chứ không theo hình in.
Thống nhất trước khi tung
Trước khi tung, hãy nói rõ mặt nào là sấp, mặt nào là ngửa và ai chọn mặt nào. Nghe thì thừa, nhưng chính chỗ này hay gây cãi nhau nhất, nhất là khi dùng đồng xu nước ngoài hoặc đồng xu kỷ niệm không rõ mặt trước. Cách đơn giản là chỉ vào từng mặt rồi nói "mặt này là ngửa" trước khi búng. Nếu dùng chế độ Có hay Không của FlipACoin, bạn còn có thể tự đặt nhãn cho hai mặt, nên không ai hiểu nhầm kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Mặt sấp là mặt nào, mặt ngửa là mặt nào?
Không có quy định chung cho mọi đồng xu, nên hãy thống nhất trước khi tung. Trong bài tập Toán với đồng xu 5.000 đồng, mặt có số mệnh giá được gọi là mặt sấp (S), mặt có Quốc huy là mặt ngửa (N). Theo cách hiểu đó, ngửa tương ứng với heads và sấp tương ứng với tails trong tiếng Anh.
Sấp hay ngửa ra nhiều hơn?
Như nhau. Trong thí nghiệm lớn nhất với 350.757 lần tung bằng tay, mỗi mặt xuất hiện 50,0% (khoảng tin cậy 95%: từ 49,8% đến 50,2%), không có thiên lệch giữa hai mặt. Điều có ảnh hưởng là mặt hướng lên lúc bắt đầu: đồng xu rơi đúng mặt đó 50,8% số lần. Nếu không ai thấy mặt ban đầu, sấp và ngửa ngang nhau.